Wat zijn PFAS precies
PFAS is een verzamelnaam voor duizenden chemische stoffen die door de mens zijn gemaakt. De afkorting staat voor poly- en perfluoralkylstoffen. Ze worden gebruikt omdat ze vuil, vet en water afstoten en zeer bestand zijn tegen hitte en aantasting. Juist die eigenschappen zorgen er ook voor dat PFAS nauwelijks afbreken in het milieu en zich overal kunnen verspreiden.
Waar kom je PFAS tegen
PFAS worden toegepast in onder meer anti-aanbaklagen in pannen, waterafstotende kleding en schoenen, smeermiddelen, blusschuim, voedselverpakkingen en sommige cosmetica. Door gebruik, wassen, lozingen en afvalverwerking komen deze stoffen in lucht, water en bodem terecht. Via drinkwater en voedsel kunnen ze uiteindelijk in het menselijk lichaam en in dieren worden teruggevonden.
Hoe schadelijk zijn PFAS voor het milieu
PFAS staan bekend als zeer persistent. Dat betekent dat ze extreem langzaam afbreken in natuur en water. Ze kunnen zich verspreiden over grote afstanden via rivieren, zeestromen en de lucht. Daardoor worden ze aangetroffen in de bodem, in oppervlaktewater, in het grondwater en zelfs in afgelegen natuurgebieden.
Effecten op dieren en ecosystemen
Bij dieren stapelen PFAS zich op in het lichaam, vooral in bloed en organen. Dit kan leiden tot verminderde vruchtbaarheid, verstoring van de hormoonhuishouding, verminderde weerstand en problemen met groei en ontwikkeling. Roofdieren bovenaan de voedselketen lopen extra risico omdat PFAS zich ophopen via hun prooien. Op langere termijn kan dit de gezondheid van populaties aantasten en de biodiversiteit verzwakken.
Hoe kom je zelf in contact met PFAS
Mensen kunnen PFAS binnenkrijgen via drinkwater, voedsel, huisstof, verzorgingsproducten en contact met met PFAS behandelde materialen. Vooral voedsel uit vervuilde gebieden, zoals vis uit bepaalde wateren of gewassen van verontreinigde grond, kan bijdragen aan de inname. Ook het werken met PFAS houdende producten kan tot extra blootstelling leiden.
Welke bronnen kun je beperken
Je hebt niet alles zelf in de hand, maar je kunt wel kiezen voor pannen zonder beschadigde anti-aanbaklaag, kleding zonder waterafstotende fluorcoatings en zo min mogelijk gebruikmaken van wegwerpproducten met vetafstotende laagjes, zoals sommige voedselverpakkingen. Ook goed ventileren en regelmatig stofzuigen kan de hoeveelheid PFAS in huisstof beperken.
Wat zijn de gezondheidsrisico’s van PFAS
Onderzoekers zien verbanden tussen langdurige blootstelling aan bepaalde PFAS en effecten op het immuunsysteem, de lever en de hormoonhuishouding. Ook zijn er aanwijzingen voor een verhoogd risico op bepaalde vormen van kanker en een mogelijk effect op vruchtbaarheid en ontwikkeling van ongeboren kinderen en jonge kinderen. De risico’s hangen af van de soort PFAS, de hoeveelheid en de duur van de blootstelling.
Kwetsbare groepen en voorzorg
Vooral zwangere vrouwen, baby’s en jonge kinderen worden gezien als extra kwetsbaar, omdat hun lichaam nog in ontwikkeling is. Daarom kiezen steeds meer overheden en gezondheidsinstanties voor het voorzorgsprincipe en stellen zij strengere normen vast voor PFAS in drinkwater, voedsel en bodem. Ook worden bedrijven aangespoord om PFAS te vervangen door veiligere alternatieven.
Wat kun je zelf doen en waar let je op
Je kunt niet alle PFAS vermijden, maar bewuste keuzes helpen om je blootstelling te verlagen. Kies bij voorkeur voor duurzame producten zonder fluorhoudende coatings, behandel pannen met beschadigde anti-aanbaklaag als afval en volg lokale adviezen over het eten van vis of gewassen uit mogelijk vervuilde gebieden. Vraag bij zorgverleners of bedrijven gerust na of zij werken aan PFAS vrije alternatieven.
Waarom minder PFAS beter is voor groene zorg
Voor organisaties in de groene zorgsector is het verminderen van PFAS een directe bijdrage aan gezonde leefomgevingen. Minder PFAS in bodem, water en lucht betekent minder belasting voor cliënten, medewerkers, dieren en natuur. Door kritisch te kijken naar schoonmaakmiddelen, regenkleding, voedselverpakkingen en bestrijdingsmiddelen kan iedere instelling kleine stappen zetten die samen een groot verschil maken voor milieu en gezondheid.
