Zorginstellingen gebruiken dagelijks grote hoeveelheden materialen. Een deel daarvan bestaat uit kunststof, van verpakkingen tot bakken, kratten en andere gebruiksproducten. Niet al deze materialen kunnen na gebruik op dezelfde manier worden verwerkt. Goede scheiding is daarom essentieel wanneer een kunststofstroom geschikt moet blijven voor recycling. Een gespecialiseerde verwerker zoals Bas van der Ende Kunststof Recycling laat zien hoe gescheiden harde kunststoffen na verwerking opnieuw als grondstof kunnen worden ingezet. Voor zorgorganisaties begint die circulaire aanpak vooral bij één vraag: welke kunststofstromen kunnen veilig en zuiver apart worden gehouden?
Waarom afvalscheiding in de zorg extra aandacht vraagt
Afval scheiden klinkt eenvoudig, maar binnen een zorgomgeving gelden andere omstandigheden dan bijvoorbeeld op kantoor. Naast regulier bedrijfsafval kunnen materialen vrijkomen die door hun toepassing, vervuiling of mogelijke besmetting apart behandeld moeten worden.
Rijkswaterstaat maakt daarom expliciet onderscheid tussen regulier afval en specifiek ziekenhuisafval. Voor zorginstellingen is een goede beoordeling van afvalstromen noodzakelijk voordat materialen voor recycling worden aangeboden.
De eerste stap is dus niet om zoveel mogelijk kunststof in één recyclingcontainer te verzamelen. Eerst moet duidelijk zijn waar het materiaal vandaan komt, waarvoor het is gebruikt en of het veilig als reguliere kunststofstroom kan worden behandeld.
Vooral schone, niet-risicodragende materialen bieden mogelijkheden om afzonderlijke materiaalstromen op te bouwen.
Niet ieder kunststof is dezelfde grondstof
Ook wanneer kunststof schoon is, betekent dit niet dat alles bij elkaar kan worden gevoegd. Kunststof is een verzamelnaam voor verschillende polymeren, waaronder PP, PE, HDPE, LDPE, PVC en PS.
Deze materiaalsoorten hebben verschillende eigenschappen. Voor hoogwaardige recycling is het daarom belangrijk om te weten welke kunststofsoort in een product is verwerkt.
Een gemengde stroom van verschillende polymeren kan moeilijker te verwerken zijn dan een goed gescheiden materiaalstroom. Hetzelfde geldt wanneer kunststof gecombineerd is met metaal, rubber, textiel of andere materialen die niet eenvoudig verwijderd kunnen worden.
Zorgorganisaties die structureel kunststof willen scheiden, kunnen daarom beginnen met terugkerende producten waarvan materiaal en herkomst bekend zijn. Denk bijvoorbeeld aan bepaalde transportmiddelen, bakken, containers of andere harde kunststofproducten buiten risicovolle medische toepassingen.
Begin met terugkerende en goed herkenbare afvalstromen
Een circulair afvalproject hoeft niet direct voor een volledige zorglocatie te worden ingevoerd. Juist een duidelijk afgebakende materiaalstroom is vaak een logisch startpunt.
Breng bijvoorbeeld eerst in kaart:
welk kunststofproduct regelmatig wordt afgedankt;
uit welke materiaalsoort het bestaat;
hoeveel ervan maandelijks of jaarlijks vrijkomt;
of het schoon en vrij van risicovolle verontreiniging blijft;
welke andere materialen eraan bevestigd zijn;
waar het product intern wordt ingezameld.
Met deze informatie kan vervolgens worden beoordeeld of aparte inzameling praktisch uitvoerbaar is. Dat voorkomt dat medewerkers met een ingewikkeld scheidingssysteem worden belast terwijl het materiaal uiteindelijk alsnog als gemengde reststroom moet worden afgevoerd.
De zorgsector wil minder ongesorteerd restafval
Afvalscheiding past ook binnen bredere verduurzamingsdoelen voor de Nederlandse zorg. Volgens de Rijksoverheid is binnen de Green Deal Duurzame Zorg afgesproken om grondstofgebruik en restafval terug te dringen. Het streven is dat in 2030 maximaal 25 procent van het afval binnen de zorg uit ongesorteerd restafval bestaat. Daarnaast wordt ingezet op duurzaam en circulair inkopen.
Dat maakt afvalscheiding meer dan alleen een facilitair vraagstuk. Inkoop, logistiek en afvalbeheer beïnvloeden elkaar.
Wanneer bij de aanschaf al duidelijk is uit welk materiaal een product bestaat en hoe het na gebruik kan worden verwerkt, wordt het eenvoudiger om later een bruikbare materiaalstroom te creëren.
Wat gebeurt er nadat harde kunststoffen zijn ingezameld?
Een goed gescheiden kunststofstroom moet daarna nog daadwerkelijk worden verwerkt. Bij mechanische recycling kunnen hiervoor verschillende processtappen nodig zijn.
BVDER verwerkt verschillende harde kunststofstromen door materiaal onder andere te vermalen, wassen, scheiden, drogen en opnieuw te vermalen. Het uiteindelijke maalgoed kan vervolgens als grondstof voor nieuwe kunststofproducten worden gebruikt. Meer over deze werkwijze staat op de pagina over recycling van harde kunststoffen.
Daarbij is het belangrijk om onderscheid te maken tussen de technische mogelijkheid om een kunststofsoort te recyclen en de geschiktheid van een specifieke afvalstroom. De herkomst, samenstelling en vervuiling van het aangeboden materiaal blijven bepalend.
Een zorginstelling kan daarom niet zonder meer aannemen dat ieder hard kunststofproduct geschikt is voor dezelfde recycler. Beoordeling vooraf voorkomt verkeerd ingezamelde stromen en maakt duidelijk welke materialen daadwerkelijk opnieuw als grondstof kunnen dienen.
Circulair werken begint al bij de inkoop
De meest effectieve afvalscheiding begint uiteindelijk niet naast de afvalcontainer, maar bij de aanschaf van producten.
Wanneer vergelijkbare producten regelmatig worden ingekocht, kan worden gekeken naar levensduur, materiaalopbouw en mogelijkheden voor hergebruik of recycling. Producten die uit één herkenbare kunststofsoort bestaan en eenvoudig uit elkaar kunnen worden gehaald, zijn aan het einde van hun levensduur vaak eenvoudiger te beoordelen dan samengestelde producten.
Voor zorgorganisaties betekent circulair werken daarom niet dat elk kunststofproduct moet verdwijnen. Het gaat om bewust materiaalgebruik: onnodige producten voorkomen, producten langer gebruiken waar dat verantwoord kan en bruikbare materialen na gebruik zo zuiver mogelijk houden.
Zo ontstaat stap voor stap een situatie waarin minder kunststof automatisch als restafval eindigt en meer materiaal behouden kan blijven als grondstof voor een volgende toepassing.
