Haaien bij Zakynthos komen voor, maar vormen geen gevaar voor badgasten. De Ionische Zee rond het eiland is het leefgebied van kleine, mensenschuwe soorten zoals de hondshaai en de gladde haai, die op de zeebodem leven en overdag nauwelijks actief zijn. Grotere haaien blijven ver uit de kust en hebben geen belangstelling voor zwemmers. Incidenten met haaien bij Zakynthos zijn praktisch onbekend. De echte kwestie rond het eiland is de kwetsbaarheid van de zee zelf, en dan vooral de baai van Laganas aan de zuidkust. Die baai is een nationaal zeepark omdat er elke zomer onechte karetschildpadden nestelen, en omdat de zeegrasvelden en het rustige water een kraamkamer vormen voor vis, dolfijnen en, ja, ook haaien. Wie zich afvraagt hoe gevaarlijk haaien hier zijn, kan gerust zijn. Wie zich afvraagt hoe het met de zee gaat, heeft meer reden tot zorg.
Hoe zit het nu echt met haaien rond het eiland?
In de Middellandse Zee leven tientallen haaiensoorten, van kleine bodemhaaien tot de blauwe haai en, heel zeldzaam, de witte haai. Rond de Ionische eilanden zie je vrijwel alleen de kleine soorten, en dan meestal nog via vissers of duikers. Ze eten vis, inktvis en schaaldieren en trekken zich terug in rotsspleten zodra er beweging in de buurt is. De kans dat je er tijdens een zwemsessie een tegenkomt is verwaarloosbaar klein.
Belangrijker is dat veel van deze soorten in aantal achteruitgaan. Bijvangst in visnetten en de vraag naar haaienvlees zetten de populaties onder druk. Volgens de Rode Lijst van de IUCN is een groot deel van de haaien en roggen in de Middellandse Zee bedreigd. Een haai in de baai is dus een goed teken: er is nog voedsel, nog rust, nog ruimte. Dat willen we zo houden.
Waarom is de baai van Laganas een nationaal zeepark?
De zuidkust van Zakynthos, met de stranden van Laganas, Kalamaki, Gerakas en Sekania, is het belangrijkste nestgebied van de onechte karetschildpad (Caretta caretta) in de hele Middellandse Zee. Vrouwtjes komen 's nachts aan land, graven een nest en keren terug naar zee. Weken later kruipen de jongen naar het water. Omdat dit precies in het toeristenseizoen gebeurt, is bescherming hard nodig. Het Nationaal Zeepark van Zakynthos regelt daarom waar boten mogen varen, hoe hard, en welke stranden 's avonds gesloten zijn.
Het park beschermt niet alleen schildpadden. In de baai groeit zeegras (Posidonia), dat zuurstof produceert, CO2 vastlegt en beschutting biedt aan jonge vis. Aan de westkust leven monniksrobben in zeegrotten, een van de zeldzaamste zeezoogdieren van Europa. Meer over de schildpad en zijn status lees je op Wikipedia en bij het Wereld Natuur Fonds.
Welke bedreigingen zijn er voor het zeeleven bij Laganas?
De druk komt bijna volledig van mensen. Speedboten en waterscooters verwonden schildpadden die aan de oppervlakte komen om adem te halen. Ankers rukken zeegras los. Ligbedden en parasols staan op plekken waar schildpadden willen nestelen. 's Avonds verlichte boulevards leiden pasgeboren schildpadjes weg van de zee. Plastic afval eindigt in het water, waar het door schildpadden wordt aangezien voor kwallen en door vissen wordt opgegeten.
- Boten: houd je aan de zones en snelheidslimieten van het zeepark.
- Strand: blijf weg van afgezette nesten en verlaat de nestranden na zonsondergang.
- Licht: geen zaklampen, vuurwerk of felle verlichting op het strand in het nestseizoen.
- Afval: neem alles mee, ook peuken en kleine plasticjes.
Elk van die punten klinkt klein, maar samen bepalen ze of een nest het haalt. In een baai waar honderden nesten per seizoen liggen, maakt het gedrag van tienduizenden toeristen het verschil.
Hoe kun je zelf bijdragen tijdens je vakantie?
Kies bewust. Boek boottochten bij aanbieders die aantoonbaar de regels van het zeepark volgen: langzaam varen, afstand houden, geen dieren opjagen voor een foto. Sla de waterscooter over. Gebruik een herbruikbare drinkfles en zonnebrand die minder schadelijk is voor het zeeleven. Kies accommodaties die zich inzetten voor het park, bijvoorbeeld door hun buitenverlichting te dimmen in het nestseizoen.
Wil je een stap verder gaan, dan zijn er organisaties op het eiland die met vrijwilligers nesten tellen, afzetten en bewaken. Dat is intensief werk, vaak 's nachts en in de vroege ochtend, maar het geeft een heel ander beeld van Zakynthos dan de strandbars. Algemene informatie over verantwoord reizen in Griekenland vind je bij Visit Greece.
Wat heeft dit met duurzaamheid en klimaat te maken?
Alles. Een opwarmende zee verschuift de leefgebieden van vissen, en daarmee van de haaien die op ze jagen. Warmer zand op de nestranden verstoort de geslachtsverhouding bij schildpadden, want de temperatuur bepaalt of er mannetjes of vrouwtjes uit de eieren komen. Heftigere stormen spoelen nesten weg. Zeegrasvelden die CO2 vastleggen, verdwijnen door ankers en vervuiling, waardoor de zee minder goed in staat is om schokken op te vangen.
Een gezond zeepark is een buffer tegen die veranderingen. Daarom is de bescherming van Laganas niet alleen een schildpaddenkwestie, maar onderdeel van een breder verhaal over hoe we met zee en klimaat omgaan. Wie de baai met respect behandelt, en zijn vakantie zo inricht dat de voetafdruk klein blijft, doet twee dingen tegelijk goed. Het Europese milieuagentschap EEA publiceert regelmatig over de toestand van de Europese zeeën, ook de Middellandse Zee.
Kun je met een gerust hart zwemmen bij Zakynthos?
Ja. Haaien zijn hier geen bedreiging, en de zee is helder en rustig, zeker in de beschutte baai van Laganas. Zwem, snorkel en geniet, maar doe het als gast in een gebied dat toebehoort aan schildpadden, robben, vissen en haaien. Respecteer de zones, laat nesten met rust, neem je afval mee en kies aanbieders die de natuur serieus nemen. Zo blijft Zakynthos een eiland waar de baai over decennia nog steeds vol leven zit.
